Trong thời đại mỗi người đều có thể trở thành một "kênh truyền thông", trách nhiệm ấy thể hiện từ cách tiếp nhận thông tin, tương tác, tranh luận đến việc tạo ra và lan tỏa nội dung.
Nguyễn Thanh Sơn, admin Buýt Sài Gòn, cho biết trước một vụ việc, anh trực tiếp ghi nhận, kiểm tra, đối chiếu nguồn tin từ báo chí chính thống rồi mới đưa lên trang
ẢNH: THANH ĐA
Phía sau mỗi màn hình là những con người thật
16 năm làm việc trong lĩnh vực truyền thông, anh Nguyễn Thanh Sơn (34 tuổi), admin Buýt Sài Gòn, hiểu những nội dung tranh luận, trái chiều hay thông tin nhanh chưa được kiểm chứng thường dễ thu hút tương tác. Tuy nhiên, anh vẫn kiên định với cách làm của mình.
Mỗi ngày, anh Sơn và các thành viên đến tận nơi ghi nhận, chụp ảnh, đồng thời đối chiếu thông tin với các nguồn chính thống trước khi chia sẻ. "Chúng tôi tự chụp ảnh, đến trực tiếp ghi nhận, kiểm tra, đối chiếu nguồn tin từ báo chí chính thống", anh cho biết.
Các diễn đàn do anh Sơn quản lý có hàng chục nghìn thành viên. Nguyên tắc hoạt động được thống nhất là tôn trọng sự khác biệt, tranh luận văn minh và kịp thời báo cáo những nội dung xấu độc, chưa kiểm chứng. "Tự do không có nghĩa là được quyền xúc phạm, làm tổn thương người khác", anh Sơn nói.
Với anh, trách nhiệm của công dân trong thời đại số nằm ngay trong những lựa chọn hằng ngày: chia sẻ một thông tin, tham gia một cuộc tranh luận hay quyết định không lan truyền điều chưa rõ đúng sai. "Đưa sai thông tin dù chỉ một lần thì bạn đọc, cộng đồng mạng cũng sẽ quay lưng, không tin tưởng mình nữa. Tôi cũng sợ bị phạt khi đưa thông tin sai", anh thẳng thắn.
Nhiều người trẻ có thói quen đọc báo để kiểm chứng thông tin trước khi bình luận, chia sẻ, phía sau mỗi màn hình là những con người thật
ẢNH MINH HOẠ: THANH ĐA
Nếu anh Sơn đặt trách nhiệm ở khâu tạo và kiểm duyệt nội dung thì Nguyễn Bình An (25 tuổi, ở đường Hai Bà Trưng, P.Xuân Hòa, TP.HCM) lại chú ý đến cách mỗi người tiếp nhận và phản ứng với nội dung. "Đó là việc biết dừng lại trước khi chia sẻ, biết kiểm chứng trước khi tin, biết tranh luận mà không xúc phạm và biết rằng phía sau mỗi màn hình vẫn là những con người thật, họ có cảm xúc, biết tổn thương", Bình An nói.
An từng chứng kiến một người mẫu trẻ bị cộng đồng mạng chỉ trích khi cô muốn lấn sân sang ca hát. Khi tìm lại clip gốc, anh nhận thấy nội dung đầy đủ khác nhiều so với đoạn video ngắn được chia sẻ trên một số diễn đàn. "Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì, nhưng một nửa sự thật không phải là sự thật", Bình An nói.
Với anh, trước một nội dung đang gây tranh cãi, việc quan trọng không phải là nhanh chóng chọn phe mà là tìm lại đầy đủ bối cảnh trước khi đưa ra phản ứng.
Từ quyền lên tiếng đến trách nhiệm với điều mình nói
MC Bảo Trâm, cựu sinh viên Trường ĐH Ngoại thương phân hiệu TP.HCM, cho rằng tự do biểu đạt là một trong những quyền cơ bản của công dân. Tuy nhiên, quyền này cần đi cùng kiến thức và hiểu biết pháp luật, nhất là khi phát ngôn về những vấn đề liên quan đến chính trị, văn hóa và các lĩnh vực nhạy cảm.
PGS-TS Nguyễn Thị Trường Giang (áo đỏ) tâm niệm một công dân số quan trọng nhất vẫn là đạo đức và trách nhiệm khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin
ẢNH: NVCC
Theo Bảo Trâm, người trẻ cũng cần chủ động tiếp nhận kiến thức mới, tận dụng các công cụ và nền tảng số để học tập, làm việc, phát triển năng lực, đồng thời chia sẻ những giá trị có ích cho cộng đồng.
Ở góc độ chuyên môn, PGS-TS Nguyễn Thị Trường Giang, Phó giám đốc Học viện Báo chí và tuyên truyền, nhấn mạnh đến tư duy độc lập. Theo bà, một công dân số cần có năng lực tìm kiếm, kiểm chứng và đánh giá thông tin, đồng thời không để số đông quyết định thay mình.
"Trước khi bấm nút đăng hay chia sẻ, tôi nghĩ mỗi người nên tạo cho mình một khoảng dừng để tự hỏi: Điều này có đúng không? Có cần thiết phải chia sẻ không? Nếu thông tin này gây ra hậu quả, bản thân có sẵn sàng chịu trách nhiệm về việc mình đã làm không?", bà nói.
"Công nghệ có thể cho người trẻ biết mình có thể làm gì, nhưng có nên làm hay không thì con người phải tự trả lời", PGS-TS Trường Giang chia sẻ.
Trách nhiệm số đôi khi không nằm ở việc lên tiếng mà ở khả năng biết khi nào không nên tương tác. Nguyễn Khánh Huyền, sinh viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho biết khi gặp những nội dung xấu độc, chưa kiểm chứng, cô không bình luận hay chia sẻ. "Tôi thấy dù bình luận phản đối, những nội dung như vậy vẫn tiếp tục xuất hiện nhiều hơn. Sau này tôi mới biết do thuật toán, nên thay vì bình luận, tôi báo cáo và chặn những nội dung tương tự", Khánh Huyền nói.
Nguyễn Hoàng Anh (25 tuổi, ở đường Cây Keo, P.Tam Bình, TP.HCM) cũng cho rằng không phải vấn đề nào trên mạng xã hội người dùng cũng cần tham gia.
5 điều công dân số trẻ cần trang bị
Anh Nguyễn Huy Thân, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông và công nghệ số Huy Thân Entertainment, cho rằng bên cạnh khả năng tiếp nhận và đánh giá thông tin, người trẻ cần quan tâm đến cách mình quản trị sự hiện diện trên môi trường mạng. Theo anh, quản trị số không chỉ là đặt mật khẩu mạnh, bảo vệ thông tin cá nhân hay phòng tránh nguy cơ bị tấn công, mà còn là kiểm soát hành vi, cảm xúc, thời gian và những dấu vết mình để lại trên mạng xã hội.
Một công dân số có năng lực, theo anh, không chỉ biết bảo vệ tài khoản mà còn phải ý thức được những gì mình đăng tải hôm nay có thể trở thành "dấu chân số" tồn tại lâu dài.
1. Nghĩ trước khi tin. Không tin một thông tin chỉ vì nó có nhiều lượt xem hoặc phù hợp với quan điểm của mình. Hãy tìm nguồn và bằng chứng.
2. Kiểm chứng trước khi chia sẻ. Kiểm tra nguồn gốc, thời gian, bối cảnh và đối chiếu với những nguồn đáng tin cậy. "Tôi chỉ chia sẻ lại" không có nghĩa là không có trách nhiệm.
3. Bất đồng nhưng không công kích. Có thể không đồng ý với một quan điểm nhưng không vì thế mà xúc phạm người đưa ra quan điểm.
4. Tự do biểu đạt đi cùng trách nhiệm. Quyền lên tiếng cần đi cùng kiến thức, hiểu biết pháp luật và sự cân nhắc về tác động của phát ngôn.
5. Dùng mạng xã hội để tạo giá trị. Không chỉ xem và bình luận, hãy chủ động tạo ra, chia sẻ những nội dung hữu ích và sử dụng công cụ số để học tập, làm việc, kết nối và đóng góp cho cộng đồng.
Bình luận (0)